czwartek, 28 lipca 2016

Z rodziną najlepiej na zdjęciu


Nowe Horyzonty 2016, niedziela 24 lipca
Aquarius, reż. Kleber Mendoça Filho, Brazylia - Francja 2016.
Student, reż. Kirill Serebrennikov, Rosja 2016.
Nawet nie wiesz, jak bardzo cię kocham, reż. Paweł Łoziński, Polska 2016.
Sieranevada, reż. Cristi Puiu, Rumunia - Francja 2016.

Tematyka niedzielnych seansów krążyła wokół rodziny. Bohater wobec krewnych, relacje dziecka z rodzicami czy też rodzinna wiwisekcja.

Pierwszy film tego dnia to była prawdziwa przyjemność. Sonja Braga jako Clara de Melo w filmie Aquarius rozwaliła system. To nieśpiesznie opowiadana historia kobiety w słusznym wieku, która nigdy nie poddała się bez walki, w żadnej sprawie. Jako młoda kobieta pokonała raka, poradziła sobie ze smutkiem po śmierci męża, wychowała dzieci i nauczyła się żyć sama, nie rezygnując z realizacji swoich potrzeb. Również seksualnych. To jeden z największych walorów filmu, bo rzadko kiedy w kinie można zobaczyć starszą kobietę, której nie zamyka się wyłącznie w roli babci dziergającej na drutach sweterki. To wciąż temat tabu, bo w społecznej mentalności kobietom w pewnym wieku “nie wypada” znacznie więcej niż małym dzieciom. A Clara mówi na to “figa z makiem”. Filho pokazuje, że “stara” kobieta może uprawiać seks i może to robić pięknie. Musi jednak mieć charakter i drapieżność. I niezłomność. Jak Clara, która w walce o swój dom sprzeciwia się wielkiej budowlanej korporacji. I... daje radę! Clara pije wino, tańczy, flirtuje, pływa i smakuje życie z zachwytem. Jest piękna i zjawiskowa. Tak właśnie chcę się zestarzeć. Nie! Zestarzeć to niewłaściwe słowo. Tak chcę ŻYĆ przez całe ŻYCIE.
W przeciwieństwie do Aquariusa rosyjski film Student Serebrennikova opowiada historię bardzo młodego człowieka, ucznia liceum (w programie jest niewłaściwe tłumaczenie tytułu, na ekranie pojawia się znacznie właściwsze, również w sensie symbolicznym - Uczeń), który zostaje religijnym ekstremistą. Film pokazuje nie tylko jak niebezpieczne jest dosłowne odczytywanie przekazów Biblii, ale obnaża też słabość rosyjskiego systemu edukacji (bądźmy szczerzy: systemu edukacji w ogóle). Wobec nagłej przemiany chłopaka bezradne pozostają i szkoła, i matka. Trudność polega na tym, że bunt chłopaka początkowo skierowany jest wobec zachowań istotnie kontrowersyjnych: noszenia przez dziewczyny skąpego bikini na basenie czy lekcji wychowania seksualnego, podczas której ćwiczy się zakładanie na marchewkę prezerwatywy. Sytuacja zaczyna się jednak wymykać spod kontroli, gdy chłopak sprzeciwia się wykładowi z teorii ewolucji. Jedynie racjonalna do bólu nauczycielka biologii zdaje się dostrzegać zagrożenie. Fanatyzm w każdej postaci jest niebezpieczny. Gdy Biblia dostaje się w ręce młodego chłopaka, który kompensuje sobie Bogiem Ojcem brak męskiego wzorca w domu, staje się narzędziem bardzo groźnym. Nie wiadomo na pewno czy chłopak rzeczywiście wierzy w to, co głosi i że jego modlitwa może wydłużyć chromą nogę kaleki. Nie mamy pewności czy fanatyzm nie jest jedynie przykrywką dla psychopatycznych skłonności, które budzą się w młodym człowieku. Jego bunt jest skierowany także wobec Kościoła. On chce założyć własny kościół i mieć swoich uczniów. Dlaczego nikt nie próbuje go powstrzymać? Dlaczego wzbudza jedynie irytację i uśmiechy politowania? Dlaczego nikt nie dostrzega, że sytuacja zmierza do tragedii?
Kwestia relacji na linii dziecko - rodzic jest także głównym tematem filmu dokumentalnego Pawła Łozińskiego Nawet nie wiesz, jak bardzo cię kocham. Obraz pokazuje przebieg terapii dwóch kobiet - przygnębionej poczuciem winy matki i jej pełnej żalu dwudziestoparoletniej córki. Film porusza, bo ludzkie cierpienie zawsze porusza, ale niewiele mówi ponad to, co już wiem. Pokazuje wzrocowo przeprowadzoną przez profesora de Barbaro terapię z jej zwrotami, przełomami i podsumowaniem. Najważniejsza myśl, jaką wyniosłam z filmu, to że człowiek chowa się za swoim cierpieniem, uciekając od życia i odpowiedzialności za nie, a to cierpienie “robi go w konia”. Pojawia się jednak jeszcze jedno pytanie: czy fakt, że bohaterki filmu nie były w istocie matką i córką pomaga czy szkodzi tzw. “prawdzie ekranu” (ze względu na klauzulę poufności nie można było pokazać prawdziwej terapii). Chyba nie ma większej różnicy. Dla widza liczą się emocje, a tych tutaj nie brakuje. Pozostaje jednak niepokój, że to, co widzimy na ekranie jest iluzją. Zawsze tylko iluzją...
Emocji nie brakuje także w filmie Sieranevada, za to brakuje w nim fabuły. Film trwa trzy godziny i jest ilustracją stypy po śmierci ojca rodziny. Wyszłam z kina w połowie  filmu, bo wiem jak wyglądają rodzinne imprezy, na których ludzie zmuszają się do rozmowy na tematy, które ich w ogóle nie obchodzą. I wiem, że podczas takich rozmów często wychodzą na jaw skrywane od lat żale i złości.
Rodzina jak rodzina. Każda jest inna i każda jest w pewnym sensie taka sama. Według niektórych najlepiej wychodzi się z nią na zdjęciu.

środa, 27 lipca 2016

Filmowe portrety kobiet


Nowe Horyzonty 2016, sobota 23 lipca
Mustang, reż. Deniz Gamze Ergüven, Francja - Niemcy - Turcja 2015.
Neon Demon, reż. Nicolas Winding Refn, USA - Dania - Francja 2016.
Świt, reż. Laila Pakalnina, Łotwa - Estonia - Polska 2015.
Zjednoczone Stany Miłości, reż. Tomasz Wasilewski, Polska - Szwecja 2016.

Każdego dnia wybieram filmy bez jakiegoś specjalnego klucza - liczy się to, co chcę zobaczyć i na co uda się zalogować. Zwykle jednak jest tak, że można znaleźć dla nich jakiś wspólny mianownik. W sobotę, 23 lipca, były to kobiety.
Dzień zaczął się doskonale, od filmu, który - jak do tej pory - pozostaje moim NUMBER ONE festiwalu. Mustang  Deniz Gamze Ergüven to przepięknie sfilmowany obraz dojrzewania pięciu sióstr, których młodość i uroda zostają uwięzione w kulturowo-religijnych konwenansach i zasadach tureckiej prowincji. Symbolem tego uwięzienia stają się kraty w oknach i mur otaczający posiadłość. Ten film ma przede wszystkim doskonały scenariusz, w którym każda scena jest po coś, każda jest zamkniętą całością, wynika z poprzedniej i zapowiada następną. Wszyscy bohaterowie są prawdziwi, głęboko emocjonalni i nie pozbawieni skaz. Pełni rozterek, ale i determinacji. Główna bohaterka - Lale, najmłodsza z sióstr - jest zdeterminowana najbardziej. Jest symbolem nowego pokolenia tureckich kobiet, które nie zgadzają się na przedmiotowe traktowanie, na wyznaczanie im ról społecznych ograniczonych przestrzenią kuchni, dziecięcego pokoju i ewentualnie, jeśli mąż sobie zażyczy, sypialni. Warto dodać, że Lale wraz z siostrami demonstrują przekrój postaw wobec męskiej dominacji: od pełnego cichego cierpienia posłuszeństwa, poprzez dobrowolne oddanie się z miłości, aż po ucieczkę - jeśli trzeba, to nawet w śmierć. Każda z tych pięciu dziewcząt jest inna, a jednocześnie tworzą jakby jednego, złożonego psychologicznie multiprotagonistę, opowiadając los młodych tureckich dziewcząt uwięzionych w przymusie  “przystojnego zachowania”.
W tym kontekście drugi sobotni seans był wobec Mustanga jak negatyw. Neon Demon Nicolasa Windinga Refna to opowieść o młodych dziewczynach z samego centrum zachodniej cywilizacji, targowiska próżności, hodującego zimne piękno bez wnętrza - z Los Angeles. 16-letnia dziewczyna marzy o karierze modelki, która przychodzi jej z łatwością, ponieważ jest niezwykle piękna. Natychmiast zwraca na siebie uwagę. Budzi zazdrość konkurencji - dziewczyn, których uroda jest na ogół dziełem chirurgów plastycznych oraz zachwyt fotografów, którzy spragnieni są naturalnego piękna. Film jest oderwany od rzeczywistości, zimny jak uroda modelek, okrutny aż do granic groteskowości. To kino eksperymentalne, skupiające się na obrazie, doskonałej harmonii wszystkich elementów, jak muzyka, dźwięk, scengorafia, zdjęcia czy świetne aktorstwo. A jednak film jest powierzchowny, wypełnia go emocjonalna pustka. Pod fascynującymi obrazami kryje się jedynie smutna prawda, że w świecie mody (i nie tylko!) pogoń za pięknem może stać się obsesją; że są ludzie, którzy dla urody zrobią wszystko. Dla mnie na kino to za mało.
Poniżej oczekiwań wypadł też film, po którym wiele się spodziewałam, czyli Zjednoczone Stany Miłości Tomasza Wasilewskiego. Akcję najnowszego filmu twórca Płynących wieżowców  umieszcza w czasach transformacji na smutnym i szarym blokowisku. Przełom lat 80-tych i 90-tych to czas, który - podobnie jak reżyser - pamiętam z dzieciństwa. Życie naszych rodziców zapamiętane oczami dziecka to zdecydowanie inny obraz niż spojrzenie na nich bez cenzury. Wasilewski pokazuje emocjonalną panoramę czasów przełomu poprzez historie kilku kobiet. Bohaterki poszukują spełnienia w marzeniach niemożliwych, w marzeniach o miłości, namiętności i bliskości. Ich życie jest puste. To pokolenie stracone, poddane historycznemu eksperymentowi, pokolenie nieumiejętnie wchodzące w kapitalizm, spragnione kolorów i smaków Zachodu. Wszystkie bohaterki - fenomenalnie zagrane przez Dorotę Kolak, Magdalenę Cielecką, Julię Kijowską i Martę Nieradkiewicz - cierpią na głód miłości i rozpaczliwie próbują go zaspokoić. A partnerują im w tym między innymi Andrzej Chyra i Łukasz Simlat. W sumie jednak ich problemy wydają się wydumane i egzaltowane, jakby dorosłe kobiety zatrzymały się na poziomie nastolatek, które nie potrafią wyobrazić sobie konsekwencji swojego zachowania. Brakuje im dojrzałości. Filmowi trochę też.
W tych trzech filmach kobiety sportretowane zostały w różnych sytuacjach i kontekstach. W cykl portretów kobiet wpisują się też inne obejrzane przeze mnie na festiwalu filmy takie jak Aquarius, Sunset Song, Służąca czy Co przyniesie przyszłość. Jedne lepsze, drugie gorsze - jeszcze o nich napiszę. Chcę jednak podkreślić, że podoba mi się ta tendencja we współczesnym kinie, bo oznacza coraz więcej ciekawych ról dla kobiet.

Post scriptum:
W sobotę widziałam też polsko-łotewski Świt Laili Pakalniny, ale nie będę o nim pisać, bo wyszłam z kina. Przepiękne zdjęcia Wojciecha Staronia nie wystarczyły, aby wizję reżyserki uczynić spójną. Tak jakby twórcy zatrzymali się w pół drogi między eksperymentem a kinem opartym na fabule, film nie jest więc ani taki, ani taki. Przed projekcją reżyserka powiedziała: “nie przejmujcie się, jeśli nie zrozumiecie o co chodzi, bo w filmach chodzi przede wszystkim o uczucia”. Niestety, na mnie ten wytrych nie zadziałał.


wtorek, 26 lipca 2016

Wolę kino bliskie człowiekowi.


Nowe Horyzonty 2016, piątek 22 lipca 2016
Serce psa, reż. Laurie Anderson, USA 2015.
W pionie, reż. Alain Guiraudie, Francja 2016.
24 tygodnie, reż. Anne Zora Borached, Niemcy 2016.
Ja, Daniel Blake, reż. Ken Loach, Wielka Brytania, Francja, Belgia 2016.

  Moja przygoda festiwalowa ma w tym roku wymiar pełnego karnetu i bardzo się z tego cieszę, choć obejrzenie pięciu filmów w ciągu dnia przerasta moje możliwości percepcyjne. Kończy się więc zwykle na czterech albo trzech i pół. Za mną trzy pełne dni festiwalu i w sumie 12 filmów. Spośród tych dwunastu wyborów większość była satysfkcjonująca, a kilka wręcz zachwycających. Lubię tę loterię. Będzie snuj czy wybitne kino? Powali mnie na kolana czy znudzi? A może zniesmaczy, wkurzy, zaboli, rozśmieszy? w tej różnorodności filmów tkwi siła Nowych Horyzontów, bo każdy znajduje tutaj coś dla siebie. Poza tym na słabych filmach też można się uczyć. Na przykład jak nie pisać.
Ale po kolei...
W piątek wynik JA : NH wypada 2:2. Zacznę od tych, które mi się nie podobały. Serce psa Laurie Anderson to film artystyczny, który ciężko sklasyfikować. Nie jest to na pewno fabuła, raczej dokument, ale pozbawiony wyraźnej struktury, amorficzny, poetycki. To kolaż animacji, zdjęć i różnego rodzaju nagrań ilustrowany monologiem autorki. Film jest rodzajem autoterapii, która pozwala poradzić sobie z odejściem najbliższych. Świetna muzyka Wszystko razem jednak - ciężkostrawne.
Gorzej z filmem W pionie Alaina Guiraudie, choć z kuluarowych rozmów wynika, że niektórych film zachwycił. To historia scenarzysty zablokowanego twórczo, który nie ma już za co żyć (nie ukrywam, że to ten wątek z opisu skłonił mnie do obejrzenia filmu). Opuszcza mieszkanie, rozdaje swoje rzeczy i wyrusza w drogę. Poznaje pasterkę owiec i szybko zostaje ojcem jej kolejnego dziecka. Bohater zostaje z chłopcem sam, bo matka go odrzuca. Z każdą sceną bohater coraz bardziej się stacza, płynie z prądem. Ostatecznie zostaje pozbawiony wszystkiego, łącznie z dzieckiem i godnością. Oskarżony o to, że “zgwałcił starca na oczach dziecka”. Krótko mówiąc, Hiob bez cenzury. Dla mnie jednak to pseudoartystyczna strata czasu. Pomysł jest. Historia jest. Bohater jest. Tylko nie ma scenariusza. Ta opowieść rozłazi się w przydługich homoerotycznych i naturalistycznych ujęciach, a scena porodu działa jak najlepszy środek antykoncepcyjny. Wszystko jest brzydkie, nastawione na ekshibicjonistyczny popis. Z filmu wyszłam z pytaniem, czy na francuskiej wsi to naprawdę każdy z każdym? Do kompletu brakowało tylko owiec.
Kolejne dwa filmy z piątku, nawet po kilku dniach festiwalu, znajdują się na szczycie mojej listy. Lubię kino bliskie człowiekowi, lubię skleić się z bohaterem, a zarówno  24 tygodnie, jak i Ja, Daniel Blake dają taką możliwość.
W 24 tygodniach  bohaterka, którą jest spełniona zawodowo i rodzinnie stand-uperka, dowiaduje się, że jej drugie dziecko urodzi się z Zespołem Downa. Film Anne Zora Borached pokazuje, że ostatecznie każda kobieta pozostaje sama z decyzją o urodzeniu lub nie chorego dziecka. Każdy wybór będzie zły. Każdy. Film nie moralizuje, nie straszy patosem i na pewno nie tłumaczy jak należy postąpić. Za to szczerze wzrusza i utwierdza w przekonaniu, że większość z nas wcale nie jest zdolna do heroizmu, bo heroizm wcale nie jest ludzki, a człowieczeństwo to wypadkowa wad i zalet.
Podobnie jest w filmie  Ja, Daniel Blake. Ken Loach opowiada historię klasycznego everymana, który wpada w sidła biurokracji i w zderzeniu z molochem, jakim jest systemowo
zorganizowane państwo ma niewielkie szanse. Pardon! Nie ma żadnych szans. Daniel to wzruszająco nieporadny w scyfryzowanej rzeczywistości stolarz po zawale. Potrafi naprawić wszystko, oprócz komputerów. Lekarze orzekają, że jest niezdolny do pracy, ale zakład ubezpieczeń twierdzi inaczej. Aby się odwołać od tej decyzji, musi czekać na telefon z informację. Telefon jednak nie dzwoni, a więc Daniel ubiega się o zasiłek dla poszukujących pracy. Z tym, że nawet jeśli ją znajdzie, nie może jej podjąć. To porażający obraz brytyjskiego świata, jakiego nie znamy, świata biedy i bezsilności. Wielka Brytania kojarzy się z blichtrem, królową i Bridget Jones, a tymczasem Ja, Daniel Blake to film do głębi prawdziwy i uniwersalny. Pokażcie mi kraj, w którym urzędy służą człowiekowi.
Pierwszy dzień upłynął wiec pod znakiem kina (pseudo)artystycznego i społecznego. Wolę jednak to drugie.


czwartek, 21 lipca 2016

Wątpliwości wokół Almodóvara


Julieta, reż. Pedro Almodóvar, Hiszpania 2016 r.

Wystawa Marc Chagall i malarze europejskiej awangardy, Muzeum Miejskie we Wrocławiu.
      Zaczęło się Święto Kina we Wrocławiu, moje kolejne już Nowe Horyzonty. Pierwszy dzień był długi, upalny i naznaczony kolorami surrealizmu i awangardy.
Przyjechałam wczoraj do Wrocławia wcześnie, a pierwszy seans miałam dopiero na 20:30. Było więc sporo czasu na zakupy, spacer i... wystawę prac graficznych Marca Chagalla i innych twórców europejskiej awangardy, w tym Picassa, Matisse’a czy mojego ulubionego Miró. Wystawa prezentowana jest w Miejskim Muzeum we Wrocławiu do końca sierpnia. W przyjemnym chłodzie starego budynku Pałacu Królewskiego można obejrzeć elegancko wyeksponowane grafiki i litografie, które stanowią wybór dzieł zgromadzonych w Witebsku na Białorusi, gdzie Chagall się urodził.
Pisanie o malarstwie to trochę jak tańczenie o architekturze. Zwłaszcza o malarstwie surrealistycznym. Są oczywiście metody i narzędzia służące do takiego opisu, poznaje się je na specjalnie do tego przeznaczonych studiach. Ja nie potrafię pisać o obrazach. Czuję je, czasem rozumiem, ale na ogół nasycam nimi zmysły. I dlatego polecam tę wystawę, zwłaszcza przed filmowym spotkaniem z Almodóvarem, którego dyskusyjna dla wielu estetyka jest mi bardzo bliska z tego samego powodu, z jakiego zachwycają mnie obrazy Miró czy Chagala. Wypełniają one moją naturalną potrzebę obcowania z pięknem.
Od lat zastanawia mnie skąd ta ambiwalencja w ocenie filmów Almodóvara. Często rozmawiam z ludźmi, którzy mają doskonałe wyczucie kina, z których zdaniem się liczę i których opinie mnie ciekawią. I gdy przychodzi do Almodóvara pojawia się konsternacja. No bo właściwie co takiego jest w tych filmach, poza czystą i w oczywisty sposób piękną formą? Takie piękno jest nierealne, sztuczne i banalne. Może chodzi o to, że hiszpańskiego reżysera trudno jest sklasyfikować, bo robi filmy formalnie zbliżającego go do kina artystycznego, wysmakowane, dopracowane w każdym najmniejszym nawet szczególe. Z drugiej strony grają u niego gwiazdy światowego formatu, takie jak Penelope Cruz czy Antonio Banderas, a opowiadane przez niego historie są na ogół prostymi opowieściami o uczuciach.
Najnowszy film Almodóvara też wzbudza takie wątpliwości. Myślę, że krytycy reżysera mogliby go określić trzema słowami: kiczowaty, łopatologiczny, banalny. Apologeci z kolei (do których i ja się zaliczam) powiedzieliby: piękny, wzruszający, bolesny. I co ciekawe, te trzy pary określeń wcale nie są w kontekście tego filmu antonimami. Julieta  jest jednocześnie piękna i kiczowata, łopatologiczna i wzruszająca, banalna i bolesna. Jak życie, jak codzienność, jak człowiek, który zbudowany z ciała i duszy jest zarówno ograniczony fizjologią, jak i wyposażony w nieposkromioną wyobraźnię.
Ten film przypomina trochę  Wszystko o mojej matce, ale mu zdecydowanie nie dorównuje. Almodóvar ślizga się tu trochę po wierzchu tematu, skądinąnd bardzo trudnego. Żal po odejściu bliskiej osoby przebiega indywidualnie i za każdym razem inaczej. W tej historii każdy z bohaterów zostaje dotknięty doświadczeniem straty i każdy z nich inaczej ją przepracowuje. Xoan i ojciec Juliety poradzili sobie z tym doświadczeniem iście po męsku (“mężczyzna potrzebuje kobiety”, jak mówi jedna z bohaterek), znajdując nową partnerkę. Tymczasem Julieta po śmierci Xoana wpada w depresję; gdy ucieka od niej córka przy życiu trzymają ją jedynie obsesyjne wyczekiwanie i gniew, które na przemian dezorganizują jej życie. Antia natomiast  cierpienie po stracie ukochanego ojca odłożyła o kilka lat, by wcześniej zaopiekować się pogrążoną w smutku matką. Ból, który zadała matce odchodząc, potrafi zrozumieć dopiero wtedy, gdy sama doświadcza straty dziecka.
Wszystkie te relacje i zależności zostały przez Almodóvara zaledwie naszkicowane, zaznaczone. Nie wnika on głęboko w psychikę swoich bohaterów, operuje schematem, a nawet stereotypami. Udaje mu się jednak dzięki temu stworzyć obraz, w którym to, co najważniejsze, ukryte jest między scenami i słowami. Pozostawione widzowi. “Dopowiedz sobie, wyobraź, ja tylko sygnalizuję”, zdaje się mówić reżyser.
Oczywiście, można też powiedzieć, że gdyby nie piękne widoki i piękni ludzie, nie byłoby w tym filmie na co patrzeć.
Można. I za to kocham kino.



wtorek, 26 kwietnia 2016

Siła iluzji


22.11.63, reż. Kevin MacDonald, Fred Toye, James Franco USA 2016.
Na podstawie powieści Stephena Kinga Dallas'63

Tym razem będzie o serialu. Nie pisałam o tym jak do krwioobiegu dostała mi się metamfetamina produkowana przez Waltera White’a i Jesse’ego Pinkmana, ponieważ Breaking Bad  obejrzałam na długo po premierze ostatniego sezonu. Znający się na tym ludzie uznali, że to jedna z najlepszych produkcji telewizyjnych w historii tego medium, a ja pod tą opinią podpisuję się obiema rękami. Ciekawa jestem jednak, czy widzieliście już 22.11.63? A jeśli widzieliście, to co Wy na to?
Ja - dzięki czyjejś świetnej intuicji i wiedzy - widziałam. Dziękuję. Kropka.
22.11.63 to napisany na podstawie powieści Dallas’63 Stephena Kinga (i przez niego także wyprodukowany) miniserial o wyjątkowym nauczycielu angielskiego, któremu powierzona zostaje misja zmiany historii. Jake Epping przenosi się w czasie, aby ocalić Johna Fitzgeralda Kennedy’ego przed śmiercią od kuli zamachowca. Jedna z najbardziej działających na wyobraźnię afer w historii XX wieku stała się punktem wyjścia dla opowieści o miłości, determinacji, rozczarowaniu i poświęceniu.
Nie chcę “spoilerować” tym, którzy jeszcze serialu nie widzieli, ale korci mnie, żeby rozpisać się tutaj o niuansach fabuły, o fenomenalnym zaplataniu wątków, budowaniu nastroju i mistrzowskim storytellingu. Z dziką frajdą wgryzłabym się w to, co pod powierzchnią, żeby opowiedzieć o subtelnie ukrytym w tej historii filozoficznym przesłaniu, że nic nie dzieje się przypadkiem, że każde spotkanie i każde zdarzenie ma swoją przyczynę i głęboki sens. To bywa trudne do pojęcia w jednostkowym wymiarze, ujawnia się dopiero w szerszym kontekście. Historia jest jak ekosystem, w którym każde stworzenie pełni swoją rolę. Nawet jeśli pozornie wydaje nam się, że bez komarów można się obejść (w moim jednostkowym, osobistym wymiarze obeszłabym się bez nich na pewno), to stanowią one pokarm dla ptaków i innych owadów, które z kolei stanowią pożywienie dla innych zwierząt. I tak jak w łańcuchu pokarmowym nie można usunąć ani jednego ogniwa, tak w historii każde wydarzenie, nawet najbardziej bolesne i trudne do zrozumienia, jest elementem niewymienialnym. To jest przesłanie tej opowieści.
Stephen King stworzył historię opartą na mocno już zgranym motywie podróży do przeszłości. Mamy tu nawiązania (a nawet pożyczki) do Opowieści z Narni, do Powrotu do przeszłości, Jankesa na dworze Króla Artura... Wymieniać dalej? Daruję sobie,, ponieważ zastosowanie tego zgranego motywu w tej historii ma ogromną świeżość i wiarygodność psychologiczną. Bezbłędnie wyważone zostały tutaj proporcje między wątkami romantycznymi, fantastyką, historią i dyskretnym humorem. J.J. Abrams, Bridget Carpenter oraz Stephen King, czyli autorzy adaptacji wiodą na manowce nawet najbardziej wyćwiczonego widza. Aktorzy są świetni, energetyczni, piękni i subtelni, a grane przez nich postacie wyraziste, wzbudzające emocje i zaangażowanie. Narracja filmowa płynna i elegancka. Dbałość o każdy szczegół zachwycająca.
To po prostu bardzo dobrze sfilmowana historia, a przy tym naprawdę doskonały produkt. I tutaj dochodzę do myśli, która stała się pretekstem do napisania tego krótkiego tekstu. Mam wśród moich znajomych (nawet bardzo bliskich) takich, którzy dzielą kino na artystyczne i komercyjne. To taki typ miłośników kina, którzy oceniaja film (serial) po wynikach oglądalności. Im wyższe, tym ich ocena bardziej krytyczna. To ludzie, którzy mówią: “Ja wiem, że to dobry film, że to jest świetnie napisane i w ogóle, ale mnie się nie podoba”. Oczywiście, o gustach się nie dyskutuje, ale na pytanie dlaczego się nie podoba pada odpowiedź: “bo to takie komercyjne”.
Tymczasem kino, literatura, teatr, malarstwo i każda inna sztuka dzielą się w moim przekonaniu na DOBRE i ZŁE. To czy coś się komu podoba, czy nie oczywiście pozostawiam indywidualnej ocenie i każdą opinię szanuję. Jednak jasno i wyraźnie chcę powiedzieć, że od widzów świadomych, oczytanych i lubujących się w “kinie artystycznym” oczekuję czegoś więcej niż argumentu “komercyjne, więc złe”. Jestem stałym widzem Nowych Horyzontów, potrafię zachwycić się nudą w kinie, a za Czechowa dałabym się pociąć, ale szczerze mówiąc chyba jeszcze bardziej zachwyca mnie twórca, który potrafi sprawić, że - mimo całego mojego zaplecza w postaci w miarę rozwiniętych wiedzy, intelektu i emocjonalności - idę za jego historią z ufnością dziecka, wierzę w iluzję i w to, że kryje się w niej jakaś ponadczasowa prawda, coś mi bliskiego, z czym mogę i chcę się utożsamić.
22.11.63 ma taką moc. A teraz przeczytam książkę i rozłożę tę adaptację na czynniki pierwsze. Będę się pławić w mistrzowskiej komercji! Dziękuję za uwagę!

niedziela, 27 września 2015

Zamiast Rutinoscorbinu

Anna Kossak, Pasja budzi się nocą, Wydawnictwo Prozami, Warszawa 2013.

          Jeszcze nie ruszyli z miejsca. Ona delikatnie dotknęła czołem jego skroni, i tak już została. Ich oddechy zsynchronizowały się, wyrównały. Dopiero wtedy on wykonał pierwszy krok. Powolny. Koci. Posuwisty. Potem drugi. Trzeci... Płynnie rozpoczęli swoją historię.
          Ewa nie wiedziała, co się z nią dzieje, ale jednego była pewna: przeżywała coś, czego nigdy wcześniej nie doświadczyła. Nie zastanawiała się nad tym, czy dobrze tańczy. Nie musiała. Nieznajomy tak prowadził, że czuła się w jego ramionach niezwykle kobieco i bardzo bezpiecznie. On doskonale wyczuwał muzykę i ją interpretował, zmieniał tempo. Czuła ogromną, skoncentrowaną na niej uwagę. Czuła, że podczas tego tańca jest dla niego najważniejsza i że liczą się tylko oni.
Przetańczyła tak całą tandę, potem drugą.
         Gdy wróciła do stolika, zobaczyła zachwycony wzrok Carmen, pełen uznania Krzysztofa, zazdrosny Buby i smutny Witka, który poczuł, że z nim Ewie nigdy nie było tak dobrze. Zadurzony biedak na szczęście nie wiedział, że zawsze jej z nim źle. 
- Wow! Ale wywijałaś nogami! - Carmen nie mogła wyjść z podziwu.
         Ewa nie mogła dojść do siebie.
- Właśnie przeżyłam... mentalny orgazm!
- Pierwszy raz? - Buba uśmiechnęła się z wyższością.
- Tak.
- To znaczy, że pierwszy raz tańczyłaś tango.


Dawno mnie tu nie było, oj dawno. Ale też w moim życiu bardzo dużo się wydarzyło. Odeszłam ze szkoły! Zdecydowałam się na trudną i wyboistą drogę freelancera. Nie powiem, żeby było łatwo, ale też wiem, że nie mogłam podjąć lepszej decyzji.
Od czasu, gdy byłam tutaj ostatni raz, zdążyłam także znaleźć nowych przyjaciół, którzy cudownie improwizują i prawdziwą bratnią duszę. Zmieniłam mieszkanie i skończyłam kurs scenariopisarstwa w Warszawskiej Szkole Filmowej.
Z tym ostatnim punktem wiąże się dzisiejszy wpis. Mój kurs przeznaczony był dla literatów, tudzież ludzi piszących, mających już pewne doświadczenie. Tak poznałam między innymi Annę Kossak, autorkę książki Pasja budzi się nocą.
Ania to piękna i silna kobieta, która na każdy temat ma swoje zdanie, nie da sobie w kaszę dmuchać i zawsze staje w obronie słabszych. Ania jest też uznanym psychologiem, choć pewnie w kontekście walki feministek z męskimi końcówkami powinnam napisać psycholożką. Ci, którzy mnie znają wiedzą jednak, że nie trawię tej mody na żeńskie końcówki, które moim zdaniem zwyczajnie szpecą nasz język. Na szczęście to mój blog i nikt mnie nie zmusi do ich używania.
A wracając do tematu, podłoże psychologiczne jest w tej powieści bardzo ważne. Każde zachowanie bohaterek jest dokładnie wyjaśnione i stanowi ilustrację najczęstszych problemów emocjonalnych pokolenia współczesnych trzydziesto- i czterdziestolatków. To jest zresztą największa wartość tej powieści: na przykładzie dość niestety papierowych postaci wyłożone zostają wcale nie proste teorie, objaśniające nasze postępowanie w relacjach z ludźmi. Główne bohaterki - Ewa, Beata i Zuza zmagają się z różnymi nieprzepracowanymi traumami i nie potrafią ułożyć sobie życia, bo wciąż wybierają niewłaściwych mężczyzn, a tych, których mają pod nosem po prostu nie dostrzegają.
Ewa - nieco egzaltowana, ale sympatyczna i bardzo inteligentna, a przy tym piękna - nie potrafi zrozumieć dlaczego jej ukochany mężczyzna nie chciał się z nią ożenić, ale gdy odzyskuje chęć do życia i poznaje tego “zamówionego z kosmosu”, okazuje się po prostu, że tamten facet był frajerem, a ona była dla niego za dobra. Ten zamówiony z kosmosu nosi ją na rękach, pada na kolana i jest bajecznie bogaty. Okazuje się, że wystarczyło złożyć odpowiednie zamówienie.
Beata - racjonalna do bólu, ale wcale nie mniej przez to wrażliwa - ciągle dokonuje złych wyborów i cierpi kochając, a sama nie będąc kochaną. Na szczęście kosmos wie, co jest dla niej dobre i sam zsyła jej tego właściwego księcia.
Zuza z kolei to przypadek z pozoru beznadziejny, za dużo pije, źle traktuje swoich pracowników i bzyka kogo popadnie, niszcząc swoje małżeństwo z cierpliwym i dobrym Maurycym. Mimo to tę postać najbardziej polubiłam - ma babka cięty język i poczucie humoru. A przede wszystkim ma skazę, z którą sama sobie radzi, zawraca z równi pochyłej i wychodzi na prostą.
Jest jeszcze Carmen, ale ona jest wzorem cnót bijącym na głowę Małgorzatę Rozenek jako perfekcyjną panią domu. Nie ma żadnych problemów emocjonalnych i tworzy z mężem najdoskonalszy związek pod słońcem. W końcu takie kobiety na pewno też gdzieś są...  Warto dodać, że mężczyźni nie mają w tym świecie w zasadzie żadnych problemów. Nadają się albo do przemilczenia i wytarcia gumką-myszką z pamięci, albo są doskonali jak z obrazka. Kosmiczni...
Dużą siłą powieści jest tango argentyńskie, w rytm którego opowiadana jest historia. Autorka odkrywa rąbek tajemnicy o tym niezwykłym tańcu, o łączącej się z nim namiętności i pasji, która budzi się wprawdzie nocą, ale gdy zarazi bakcylem, zostaje z człowiekiem na zawsze. Tango jest też ogniwem łączącym dwa główne wątki powieści - romansowy i kryminalny. Namiętność może bowiem prowadzić do bardzo mrocznych zakamarków ludzkiej duszy.
Słabością książki jest niekonsekwencja gatunkowa - jak na romans, bohaterkom trochę za łatwo przychodzi droga do szczęścia; jak na kryminał, za mało jest zagadek logicznych i kryminalnych trików, które każą czytelnikowi obgryzać paznokcie z napięcia; jak na thriller, czarny charakter jest zbyt... sterylny, a przez to mało przerażający. Dobrze by też zrobiło tej historii skupienie się na jednej bohaterce - każda z nich ma osobowość na oddzielną powieść. Może to jest pomysł? Kolejne tomy, w których każda z bohaterek ma swoją własną przygodę?...
Niezależnie od pewnych słabości Pasja budzi się nocą to bardzo przyjemna powieść na długą podróż lub zimny jesienny wieczór, gdy ciepła herbata, puchaty koc i historia miłosna z "happy endem" są lepszym lekarstwem niż osławiony Rutinoscorbin.